Turkish Grand National Assembly

03/10/2026 | Press release | Distributed by Public on 03/10/2026 08:11

TBMM BAŞKANI NUMAN KURTULMUŞ, GENEL KURUL’DA ABD-İSRAİL-İRAN SAVAŞI VE BÖLGESEL ETKİLERİNİ DEĞERLENDİRDİ

2026-03-10 - 17:05
TBMM BAŞKANI NUMAN KURTULMUŞ, GENEL KURUL'DA ABD-İSRAİL-İRAN SAVAŞI VE BÖLGESEL ETKİLERİNİ DEĞERLENDİRDİ
Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu'nda konuşan TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş, İran'a yönelik saldırıların bölgedeki dengeleri daha hassas hale getirdiğini belirterek uluslararası sistemin ciddi bir meşruiyet ve işlev kaybı yaşadığını söyledi. Kurtulmuş, kapalı oturumda Hakan Fidan ve Yaşar Güler'in milletvekillerine bilgilendirme yapacağını ifade etti.

TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş, TBMM Genel Kurulu'nda ABD/İsrail-İran savaşı ile savaşın Türkiye ve bölgeye etkilerine ilişkin yapılacak bilgilendirme oturumu öncesinde konuştu. Meclis Başkanı şunları kaydetti: " Değerli milletvekilleri,

Bölgemizi ve küresel siyaseti yakından ilgilendiren son derece kritik gelişmeler vesilesiyle bugün toplanmış bulunuyoruz.

Hep birlikte müşahede ediyoruz ki son günlerde yaşanan hadiseler, uluslararası sistemin mahiyetine ilişkin çok derin sarsıntıları açığa çıkarmaktadır.

İran'a yönelik son saldırılar, bölgemizde zaten kırılgan olan dengeleri daha da hassas hale getirmiştir.

Bu saldırılarla oluşan güvenlik kriziyle birlikte uluslararası hukuk, meşruiyet, egemenlik, diplomasi ve caydırıcılık gibi kavramların ne ölçüde aşındırıldığı da bir kez daha ortaya çıkmıştır.

Bugün karşı karşıya bulunduğumuz tabloyu sadece askerî bir gelişme olarak değerlendirmek, meselenin esasını kavramakta yetersiz kalacaktır.

Önümüzde duran açık gerçek, kuralsızlığın normalleştirildiği, güç kullanımının hukukun yerine geçirildiği ve uluslararası mekanizmaların etkisizleştirildiği bir sistem bunalımıdır.

Daha açık söylemek gerekirse, bugün yaşananlar, sistemin hukukla değil kuvvetle tanımlandığını göstermektedir.

Bir başka ifadeyle, dünya siyaseti giderek orman kanunlarının belirleyici olduğu bir zamana doğru sürüklenmektedir.

Uzun yıllar boyunca dünya kamuoyuna kurallara dayalı uluslararası düzen olarak sunulan çerçevenin, bugün ciddi bir meşruiyet ve işlev kaybına uğradığı görülmektedir.

Kurumlar vardır fakat tesirleri neredeyse sıfıra inmiştir.

Kurallar vardır fakat güçlüye karşı işletilememektedir.

Kavramlar vardır fakat içleri boşaltılmıştır.

Bu sebeple bugün yaşanan gelişmeler geçici bir kriz olarak değerlendirilemez. Açıkça ifade etmek gerekir ki uluslararası sistem, niteliği ve işleyişi bakımından ağır bir çözülme sürecine girmiştir.

Hukukun yerini kuvvetin, ilkenin yerini keyfiliğin, müşterek vicdanın yerini stratejik hesapların aldığı ortam oluşmaktadır.

Böylesi zamanlarda en ağır bedel her zaman olduğu gibi siviller tarafından ödenmektedir.

Gazze'de devam eden katliamların, açlığın, kuşatmanın ve sistematik yıkımın yol açtığı insani felaket tüm ağırlığıyla sürerken, şimdi İran'da hayatını kaybeden sivillerin acısı ile Lübnan'da derinleşen kayıplar büyük trajedinin yeni halkaları olarak önümüzde durmaktadır.

Gazze'de toprağa düşen masumların acısıyla, İran'da ve Lübnan'da hayatını kaybeden insanların acısı arasında bir fark yoktur. Her biri, aynı hoyratlığın, pervasızlığın ve hukuk tanımaz zihniyetin birbirine eklenen neticeleridir.

Gazze'de çocukların acısına İran'da okulda katledilen çocukların acısı eklenmiştir.

Bölgemize dair yapılan değerlendirmelerde mevcut tablonun parçalar halinde değil, bütünlük içerisinde ele alınması gereklidir.

Gazze'de yaşananları Suriye'den, Suriye'de yaşananları İran'dan bağımsız, İran'da yaşananları Lübnan'dan kopuk, Lübnan'daki sarsıntıyı da Yemen'den, Somali'den hatta bölgesel güvenlik denkleminden ayrı değerlendirmek mümkün değildir.

Bizim milletçe sahip olduğumuz ahlaki ve siyasi duruş açıktır.

Bizim medeniyet birikimimiz, tarih şuurumuz ve millet vasfımız, zulüm karşısında sözü eğip bükmeyi değil, hakkı açık biçimde ifade etmeyi gerekli kılar.

Zalime zalim demek, haksıza haksız demek ve saldırgana saldırgan demek ahlaki berraklığın ifadesidir.

Asıl böyle dönemlerde konuşmak vicdani bir sorumluluktur.

Suskunluk sadece tarafsızlık gibi gösterilmek istense de nice zaman suskunluk, zulmün en konforlu sığınağına dönüşmektedir.

Türkiye Cumhuriyeti böyle zamanlarda susamaz. Gazi Meclis böyle zamanlarda susamaz.

Değerli milletvekilleri,

Bugün İsrail yönetiminin izlediği saldırgan çizginin, bölgesel gerilimin en belirleyici unsuru olduğu açıktır.

Gazze'de yaşanan insanlık dışı tablo, sıradan bir askerî operasyon yahut güvenlik tedbiri olarak izah edilemeyecek seviyeye çoktan ulaşmıştır.

Sivil hayatı doğrudan hedef alan, açlığı bir baskı aracına dönüştüren, insani yardımı engelleyen ve tüm bunları güvenlik gerekçeleriyle perdelemeye çalışan anlayış, insanlığın müşterek hukuk ve vicdan zeminini tahrip etmiştir.

Bu bakımdan Gazze'de gördüğümüz tablo, soykırım siyasetinin son derece ağır ve vahim bir safhaya ulaştığını göstermektedir.

Şimdi de bu tehlikeli siyasetin, Amerika Birleşik Devletleri'ni de doğrudan savaşın içine çeken yeni bir boyut kazanmış olması, bölgesel ve küresel ölçekte çok daha büyük felaketlerin habercisi olabilecek mahiyettedir.

Böyle bir sürüklenmenin doğuracağı neticeler, bölgedeki ülkelerin sınırlarıyla sınırlı kalmayacaktır.

Enerji güvenliğinden ticaret yollarına, göç hareketlerinden toplumsal ve ekonomik istikrara kadar pek çok başlıkta yeni kırılmaların ortaya çıkması kaçınılmaz hale gelecektir.

Nitekim savaşın ABD'de dahil ciddi maliyet kaygıları, toplumsal tereddütler ve siyasi tartışmaları çoktan başlamıştır.

Ateşin büyümesi, onu uzaktan izleyenleri de bir gün gelir içine çeker. Bu sebeple saldırıların derhal durdurulması ve çatışmanın daha geniş bir felakete dönüşmesinin engellenmesi, bugün herkes için bir zorunluluktur.

Türkiye'nin son günlerde ortaya koyduğu yoğun diplomasi trafiğini tam da bu çerçevede değerlendirmek gerekiyor.

Ülkemiz, bölgesel hadiseleri güç dengesi bakımından değil, insani, hukuki ve siyasi sonuçları itibarıyla gündemine almaktadır.

Devletimiz ilgili tüm kurum ve kuruluşlarıyla ilkeli, serinkanlı, sonuç almaya dönük ve hakkaniyeti esas alan bir diplomasi anlayışıyla hareket etmektedir.

Bu anlayış, savaşın diliyle konuşmadan kararlılık gösterebilen ve gerilimi tırmandırmadan adaleti talep edebilen aklın tezahürüdür. Bugün bölgemizde en çok ihtiyaç duyulan da budur.

Muhataplarıyla konuşabilen, riskleri görebilen, savaşı normalleştirmeyen ve bölgede sükûneti tesis etmeye çalışan tutumumuz, ülkemizin çözüme en önemli stratejik katkılarından biridir.

Sayın Cumhurbaşkanımızın ve devlet kurumlarımızın sürdürdüğü yoğun diplomatik temaslar, bu çerçevede son derece anlamlı ve kıymetlidir.

Komşuluk ve kardeşlik hukukuna zarar verecek ve bölgedeki halklar arasına güvensizlik duvarları örecek yanlış hesabın parçası olmayacağımız gibi böyle hesaplara kayıtsız kalmayacağımızı da açıkça ifade etmekteyiz.

Dostluğun kıymetini bilen fakat milli güvenlik hassasiyetini ve egemenlik haklarını da aynı açıklıkla koruyan bir çizgiyi savunuyoruz.

Barış için en ileri çabayı gösterirken kendi güvenliğimiz, sınırlarımızın emniyeti ve milletimizin huzuru konusunda tereddüt göstermeyecek kudrete, iradeye, dirayete ve tecrübeye sahibiz.

Burada özellikle ifade etmek isterim ki bölgemizde yaşanan her sarsıntının terör örgütleri ve vekâlet unsurları eliyle yeni bir istikrarsızlık zeminine dönüştürülmesine ve "Terörsüz Türkiye" sürecinin akamete uğramasına da asla müsaade edilmeyecektir.

Kardeşi kardeşe kırdırmaya, bölgedeki halkları karşı karşıya getirmeye ve ülkeleri içeriden zayıflatmaya dönük hiçbir girişime de izin verilmeyecektir.

Hem kendi güvenliğimiz hem de bölgemizin huzuru bakımından bu tür hesapların karşısında durmaya devam edeceğiz.

Diplomatik kapasitemiz, güvenlik altyapımız ve bölgesel temaslarımızla hadiseleri çok boyutlu biçimde değerlendirirken; gerekli tedbirleri zamanında alan ve barışı savunurken caydırıcılığını da muhafaza eden bir ülke olarak hareket etmeye devam edeceğiz.

Ayrıca hepimiz biliyoruz ki son dönemde İran'a saldırılar için ortaya atılan gerekçelerin önemli bir bölümü, dünya kamuoyunun hafızasında canlı hatıraları gündeme getirmektedir.

Nükleer silah tehdidi bahanesiyle yürütülen propaganda, daha önce başka coğrafyalarda da kullanılmış, sonrasında algı operasyonlarının bir sonucu olduğu ortaya çıkmıştır.

Irak örneği hâlâ insanlığın hafızalarımızdadır. Kitle imha silahları iddiasıyla başlatılan müdahalenin, nasıl büyük bir yıkım, parçalanma ve istikrarsızlık ürettiği bugün herkesin malumudur.

Dolayısıyla bir ülkeye yönelik güç kullanımını meşrulaştırmak için bu tür söylemlerin tekrar devreye sokulması, uluslararası toplumu ikna etmekten ziyade geçmişin yanlışlarını yeniden üretmektedir.

Oysa gerçek bir müzakere zemini kurulduğunda, denetim, şeffaflık, karşılıklı güven artırıcı adımlar ve bir kısım silahlardan arındırma yönünde ilerleme sağlanması bakımından fevkalade önemlidir.

İşte diplomasi bunun için vardır.

İşte bugün dünya kamuoyunun görmesi gereken temel meselelerden biri de budur.

Diplomasi yürürlükteyken saldırının devreye sokulması, niyetin barış değil yıkım olduğunun açık bir göstergesidir.

Böyle bir yaklaşım, bundan sonra kurulacak her türlü müzakere zemininin güvenilirliğini de zedelemektedir.

Bugün uluslararası sistemde yaşanan aşınma, fiili çatışmalarla da sınırlı değildir.

Az evvel ifade ettiğim gibi uluslararası sistemde gerçek bir sistem sorunuyla karşı karşıyayız.

Kavramlar üzerinde de ciddi bir tahrifat yapılmaktadır.

Ateşkes denilmekte fakat bombardıman sürdürülmektedir.

Barış denilmekte ama abluka derinleştirilmektedir.

Güvenlik denilmekte fakat siviller hedef alınmaktadır.

İnsani hassasiyet denilmekte fakat yardımlar engellenmektedir.

Bu durum, doğrudan doğruya siyasi manipülasyon düzenidir.

İlkelere dayalı düzenin zayıfladığı yerde, savaş ile saldırı, savunma ile yayılmacılık, güvenlik ile tahakküm arasındaki sınırlar bilinçli biçimde muğlak hale getirilmektedir.

Böyle bir ortamda barışın tesisi de ateşkesin inşası da elbette zorlaşmaktadır.

Hukuki ve ahlaki referanslar aşındırıldığında, geriye sadece güç ilişkileri kalmaktadır.

Dünya kamuoyunun kaostan kurtulmamasını isteyenler, bu belirsizlikten ve kavramsal kargaşadan beslenmektedir.

Meselelerin çözümsüz kalması, bazı çevreler için stratejik bir araç haline getirilmiştir.

Değerli milletvekili arkadaşlarım

Bir tarafta bölge ülkelerinin egemenliği ihlal edilirken, diğer tarafta bu ihlallerin üstünü örten açıklamalar yapılması, dünya kamuoyunda derin bir güven bunalımına yol açmaktadır.

Siyasi tutarsızlığın ötesinde, burada ciddi bir ahlaki çifte standart olduğunun da altını çizmek isterim.

Ayrıca son günlerde kamuoyuna yansıyan bazı görüntüler ve söylemler, meselenin güvenlik eksenli bir kriz olmadığını, ideolojik ve fanatik bir zeminden kaynaklandığını göstermektedir.

Ofis ortamında dini çağrışımlı dualar eşliğinde savaş siyasetine destek verilmesi, aklı ve hukuku geri plana iten çok tehlikeli bir istikamete işaret etmektedir.

Sağduyunun yerini taşkınlığın, hukukun yerini kutsanmış şiddet anlayışının almaya başladığı bir atmosferde, bölgemizin selamete kavuşması da zorlaşmaktadır.

Bu çerçevede asıl sorunun bugün İsrail yönetimini elinde bulunduran saldırgan ve hukuk tanımaz siyonist anlayış ve onun destekçileri olduğunu vurgulamak isterim.

Değişmesi gereken budur.

Savaş suçlarının gölgesinde hareket eden, bölgeyi ateşe atan, hukuk ve vicdan sınırlarını hiçe sayan yönetim anlayışının sürdürülemez olduğu artık herkes tarafından görülmüştür.

Netanyahu'ya ikinci Davut rolü biçmeye çalışanların, aslında insanlığı ikinci bir Hitler karanlığına sürükleyen bir barbarlık ürettiklerini görmelerini isteriz.

Tarihten ibret almayanlar, tarihin en ağır hükümleriyle yüzleşmek zorundadır.

Bizim tenkidimiz herhangi bir halka değil, soykırıma varan suçlara yöneliktir. Bizim itirazımız saldırganlığı ve işgali meşrulaştıran siyasi fanatizmedir.

Bizim karşı çıktığımız, devlet gücünün sınırsız bir yıkım yetkisine dönüştürülmesidir. Bu ayrımları korumak hem siyasi hem ahlaki bakımdan vazifemizdir.

Sayın milletvekillerimiz,

Biraz sonra kapalı oturumda, Dışişleri Bakanımız Sayın Hakan Fidan ile Millî Savunma Bakanımız Sayın Yaşar Güler, sizlere ayrıntılı değerlendirmeler sunacaklardır.

Bu vesileyle, yürüttükleri temaslar, yaptıkları hazırlıklar ve Genel Kurulumuzu bilgilendirmek üzere burada bulunmaları dolayısıyla kendilerine teşekkür ediyorum.

Şüphesiz ki güvenlik, diplomasi, bölgesel dengeler ve muhtemel gelişmelere ilişkin daha kapsamlı bilgiler paylaşılacaktır.

Bu safhada ifade etmek isterim ki önümüzde duran mesele insanlığın hangi ilkeler etrafında yeniden toparlanacağı, bölgesel barışın hangi siyasi akılla korunacağı ve uluslararası sistemin ne tür bir meşruiyet zeminine oturacağı sorularını beraberinde getirmektedir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin vakarına ve milletimizin vicdanına yakışan tutum; hukuku savunan, diplomasiyi önceleyen ve zulüm karşısında sözünü sakınmayan bir tutumdur.

Biz ne savaşın diliyle teslim alınırız ne de suskunluğun konforuna çekiliriz. Biz adaletten vazgeçmeden barışı savunuruz; diplomasiyi savunuruz. Biz zulmü görmezden gelmeden bölgesel istikrarı savunuruz.

Temennimiz, saldırıların bir an önce sona ermesi, hukuk dışı müdahalelerin durdurulması, diplomasi masasının sahici biçimde yeniden kurulması ve bölgemizin daha büyük felaketlere sürüklenmeden sükûnet zeminine kavuşmasıdır.

Bölgedeki saldırılarda hayatını kaybedenlere Allah'tan rahmet, yaralılara acil şifalar diliyor; çatışmaların gölgesinde endişe ve belirsizlik içinde yaşayan tüm halklara geçmiş olsun dileklerimi ifade ediyorum.

Bundan sonra da hem ilkeli dış politika çizgisini hem de bölgesel barış yönündeki samimi gayretlerimizi kararlılıkla sürdüreceğiz.

Bu düşüncelerle, biraz sonra gerçekleştireceğimiz kapalı oturumun ülkemiz, bölgemiz ve insanlık için hayırlı neticelere vesile olmasını diliyorum.

Genel Kurulumuzu saygıyla selamlıyorum."

Turkish Grand National Assembly published this content on March 10, 2026, and is solely responsible for the information contained herein. Distributed via Public Technologies (PUBT), unedited and unaltered, on March 10, 2026 at 14:11 UTC. If you believe the information included in the content is inaccurate or outdated and requires editing or removal, please contact us at [email protected]