Van stoepeschijters tot liefdezusters: wat zijn uw favoriete Amsterdamse bijnamen

7 april 2026

Sinds jaar en dag geven bijnamen inzicht in hoe mensen over elkaar, objecten en plekken denken. Kijk maar naar bijnamen die mensen uit de omgeving van Amsterdam voor Amsterdammers hadden. Ze noemden de stadsbewoners stoepeschijters (er lag overal vuil op de stoep), brammen (druktemakers), veenpuiten (Amsterdam ligt in veengebied en puiten zijn kikkers) en waterhonden (toen hertog Karel van Egmond in 1508 de stad aanviel, riep zijn leger: 'Waterhonden! Waterhonden! Wij willen jouw binden').

Buurt YY

Zelf hadden de Amsterdammers ook flink wat bijnamen voor dingen en plekken in hun stad. Zo was de officiële naam van De Pijp veel korter: YY. Amsterdam was in de 19^e eeuw verdeeld in 50 buurten die allemaal een letteraanduiding hadden. Waar De Pijp dan vandaan komt, is niet helemaal duidelijk.

Officieuze buurtnamen

Ook de Jordaan is een bijnaam. De volksbuurt heette eigenlijk Het Nieuwe Werk. Zo noemde men de stadsuitbreiding waaruit de Jordaan ontstond. De Koperen Knopenbuurt was de bijnaam van de Staatsliedenbuurt (er woonden veel mensen die voor de spoorwegen en de tram werkten) en de Spaarndammerbuurt kreeg de weinig vleiende titel Moord- en Brandbuurt. De fruitige straatnamen in Tuindorp Oostzaan leidden tot de naam Tuttifruttidorp. En Betondorp was eigenlijk Tuindorp Watergraafsmeer, maar de grote hoeveelheid beton in de buurt maakte de officieuze naamswijziging slechts een kwestie van tijd.

Peloton bereden marechaussee, mogelijk in Amsterdam gedetacheerd als bijstandseenheid ten tijde van bijvoorbeeld het aardappeloproer in de Jordaan

Bel de wouten

Bijnamen als wout, juut en bout voor politieagenten kent u waarschijnlijk wel. Maar in het Bargoens worden politieagenten ook weleens aangeduid als koperslagers, vanwege het koperen stadswapen dat de Amsterdamse agenten vroeger op hun hoed droegen. Overigens noemde men in Amsterdam de marechaussee verbloemend 'liefdezusters'. En werden hun collega's ook weleens aangeduid met 'Heilige Hermandad' en 'prinsemarij'.

Hobbelderiekgooislootjes

Ook bus- en tramlijnen moesten het ontgelden. Wist u bijvoorbeeld dat medewerkers van begrafenisondernemingen kraaien werden genoemd? Daar dankte de oude buslijn tussen het Tulpplein en de Nieuwe Oosterbegraafplaats zijn bijnaam aan: de Kraaienknip. Naast de Kraaienknip kende Amsterdam ook De Kikker, een groene lijndienst die liep van het Spui tot aan Sloterdijk. Ook toen deze lijn geel en vervolgens grijs werd, bleef de naam plakken. Tot aan het opheffen van de lijn. Toen tramlijn 1 vanaf het Centraal Station werd doorgetrokken naar het Hoofddorpplein, kreeg deze de bijnaam Boerenkoollijn. Het eindpunt lag dicht bij tuinbouwgebied iets ten westen van het plein. En lijn 4 reed met oud materiaal, wat het de naam 'Hobbelderiekgooislootjeslijn' opleverde. Een hele mond vol.

Tramlijn 4 in de binnenstad Praatpaal aan de zuidzijde van de IJ-tunnel

Smeerpijpen en Kletskoppen

Maar er vielen meer dingen in de stad ten prooi aan de bijnaamdrift van Amsterdammers. Drinkfonteintjes werden Happertjes genoemd, de IJ-tunnel kreeg de naam 'Vinger van Jansen' en de praatpalen in de tunnel waren Kletskoppen. De omgeving van het Spinozalyceum, waar blijkbaar veel rijke Amsterdammers woonden, heette Goudkust. De onderdoorgang bij het Meester Visserplein is de Gierput en de 41 meter lange decoratieve aluminiumbuis die vroeger aan het plafond van het Amstelstation hing, officieel Ruimtediagonaal, was volgens Amsterdammers een Smeerpijp.

Grootste slachtoffer bijnamengekte

De Nederlandsche Bank aan het Frederiksplein is misschien wel het grootste 'slachtoffer' van de Amsterdamse bijnamengekte. Het gebouw staat op de plek van het in 1929 afgebrande Paleis voor Volksvlijt en kreeg al snel de naam Paleis voor Volksnijd. Maar Amsterdammers noemen de bank ook wel de B.B.C. (Bankbiljettencentrale), de Centenbak, het Duivenplat, de Goudbunker, de Gouden Reaal, de Goudstaaf, het Gouden Kalf, de Inflatietempel, het Kasregister, Nikkelen Nelis, de Papiermolen, de Poenpiek, 't Pothuis, en de Villa van Zijlstra.

Wat zijn uw favoriete Amsterdamse bijnamen?

Beeld: Stadsarchief Amsterdam

Lees ook

• Jazz verovert Amsterdam: een nieuw geluid in de stad
• Amsterdam kleurde oranje voor de nieuwe koningin der Nederlanden
• Amsterdam schreef geschiedenis: 25 jaar huwelijk voor iedereen