Skýrsla ESPON: Öruggir stafrænir innviðir lykill að öflugum byggðum

ESPON hefur birt skýrslu með dæmum um verkefni í Evrópu sem miða að því að brúa stafræna gjá milli svæða, byggða og samfélagshópa. Í skýrslunni eru tekin saman 21 valin dæmi frá jafnmörgum Evrópuríkjum um hvernig stjórnvöld, sveitarfélög og aðrir samstarfsaðilar hafa unnið að því að styrkja stafræna innviði, efla stafræna færni og auka samfélagslegan og efnahagslegan ávinning stafrænnar þróunar.

ESPON er evrópsk samstarfsáætlun sem styður stefnumótun með rannsóknum, greiningum, gögnum og kortum um þróun byggða og svæða. Áætlunin nýtist stjórnvöldum á evrópskum, landsbundnum, svæðisbundnum og staðbundnum vettvangi, meðal annars við stefnumótun um byggðaþróun, samkeppnishæfni, samheldni svæða og áhrif stórra samfélagsbreytinga. Byggðastofnun er landsbundinn tengiliður Íslands við ESPON og miðlar upplýsingum um áætlunina hér á landi.

Íslenska verkefnið Ísland ljóstengt er eitt þeirra dæma sem fjallað er um í skýrslunni (bls. 53-57). Verkefnið byggðist á samstarfi ríkis og sveitarfélaga um uppbyggingu ljósleiðara í dreifbýli þar sem markaðsaðilar höfðu ekki forsendur til uppbyggingar á viðskiptalegum grunni. Í skýrslunni er sérstaklega dregið fram hvernig skýr markmið stjórnvalda, markviss opinber fjármögnun og virkt hlutverk sveitarfélaga geta stuðlað að auknu jafnræði í aðgengi að stafrænum innviðum.

Skýrslan undirstrikar að stafræn gjá snýst ekki eingöngu um hraða nettenginga eða aðgang að ljósleiðara. Hún snýst einnig um stafræna færni, aðgengi að þjónustu, getu sveitarfélaga til að nýta stafrænar lausnir og tækifæri íbúa og fyrirtækja til að taka virkan þátt í stafrænu samfélagi. Í því samhengi er netöryggi órjúfanlegur þáttur. Stafrænir innviðir skila samfélaginu ekki fullum ávinningi nema þeir séu öruggir, áreiðanlegir og njóti trausts.

Innviðaráðuneytið fer meðal annars með sveitarstjórnarmál, byggðamál, samgöngur, fjarskipti og netöryggi. Þessi samþætting skiptir máli þar sem góðar samgöngur tengja byggðir, fólk og markaði með efnislegum hætti, en örugg fjarskipti og stafrænir innviðir tryggja að þjónusta, störf og tækifæri séu aðgengileg óháð búsetu. Á sama hátt og samgöngur eru forsenda aðgengis að atvinnu, þjónustu og mörkuðum eru stafrænir innviðir í vaxandi mæli forsenda þess að byggðir geti tekið fullan þátt í nútímasamfélagi.

Í skýrslu ESPON má sjá að ríki og sveitarfélög í Evrópu nálgast stafræna gjá með ólíkum hætti. Sum dæmi snúa að uppbyggingu ljósleiðara og háhraðatenginga í dreifðum byggðum, önnur að stafrænni færni eldri borgara, aðgengi að opinberri þjónustu, stafrænum miðstöðvum í dreifbýli eða stuðningi við lítil fyrirtæki til að nýta stafrænar lausnir. Sameiginlegt mörgum dæmanna er að árangur byggist á samstarfi stjórnvalda, sveitarfélaga, fyrirtækja og þeirra aðila sem standa næst íbúum og samfélögum á hverjum stað.

Skýrslan er gagnlegt innlegg í áframhaldandi stefnumótun stjórnvalda um fjarskipti, netöryggi, stafræna innviði og öflugar byggðir. Hún sýnir jafnframt að Ísland stendur framarlega á ýmsum sviðum, en að verkefnið fram undan snýst ekki aðeins um uppbyggingu og aðgengi innviða, heldur einnig um áfallaþol þeirra, öryggi og traust.

• Skoða skýrslu ESPON