TSUE: przebieg procedury powołania sędziego może wystarczyć do podważenia jego niezawisłości

Dzisiaj zapadły kolejne ważne rozstrzygnięcia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Co powiedział Trybunał? Okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego mogą wystarczyć do podważania jego bezstronności. TSUE podkreślił, że nie można wymagać, aby strona, która podnosi zastrzeżenia dotyczące bezstronności, oprócz okoliczności związanych z procedurą nominacyjną, wskazywała jeszcze inne powody - powiedział minister sprawiedliwości Waldemar Żurek.

Pytania prejudycjalne Sądu Najwyższego

Ogłoszone w czwartek wyroki to odpowiedź na pytania prejudycjalne Sądu Najwyższego dotyczące statusu sędziów powoływanych przy udziale KRS po 2018 r. oraz testu niezawisłości i bezstronności sędziów wprowadzonego w nowelizacji o Sądzie Najwyższym z 9 czerwca 2022 r.

Sąd Najwyższy zwrócił się do TSUE z pytaniami, czy same okoliczności powołania sędziego mogą przesądzać o niespełnieniu wymogu niezależnego i bezstronnego sądu, czy taki test może przeprowadzać skład z udziałem sędziego powołanego w analogicznych okolicznościach oraz czy sąd krajowy powinien pominąć przepisy krajowe dotyczące składu orzekającego, jeśli uniemożliwiają one zapewnienie standardów wynikających z prawa Unii.

Ogłoszone wyroki

Trybunał przypomniał, że sposób powoływania sędziów ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania i wiarygodności władzy sądowniczej. Procedura ta nie może prowadzić do powstania uzasadnionych wątpliwości co do niezależności i bezstronności sędziów od czynników zewnętrznych.

Jednocześnie TSUE zaznaczył, że nie każde uchybienie popełnione w trakcie procedury powołania sędziego automatycznie wywołuje takie wątpliwości.

Dopiero nieprawidłowości, których waga i charakter stwarzają ryzyko, że pozostałe władze (zwłaszcza władza wykonawcza) zagroziły prawidłowości skutku w postaci nominacji sędziego, mogą same w sobie wystarczyć do zakwestionowania niezawisłości i bezstronności sędziego powołanego w tym trybie - zdecydował Trybunał w wyroku w sprawie C-748/23 - Gekus.

Ponadto, zdaniem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej sędzia niewłaściwie powołany nie powinien zasiadać w składzie rozpoznającym wniosek o przeprowadzenie testu bezstronności wobec innego sędziego, który również został powołany w procedurze obarczonej tymi samymi wadami nawet jeśli jego udział ogranicza się do jednej osoby w pięcioosobowym składzie.

Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że w procedurze oceny neosędziego nie może brać udziału inny neosędzia, czyli osoba wybrana w ten sam wadliwy sposób. Taka sytuacja miała miejsce w naszym Sądzie Najwyższym i nadal występuje. Neosędziowie kierują ocenę prawidłowości swojego powołania do innych neosędziów, a ci uznają, że stanowią legalny sąd, mimo że w świetle prawa Unii Europejskiej nie tworzą sądu - podkreślił minister.