Factcheck: Ja, minister Francken: uw militariseringsbeleid leidt tot sociale afbraak

Hogere militaire uitgaven gaan gepaard met besparingen elders

Opmerkelijk genoeg is het minister Francken zelf die de tegenstelling maakt tussen militaire en sociale uitgaven.

Toen hem werd gevraagd of er hard zal gesneden worden in de gezondheidszorg, de uitkeringen en de pensioenen om de oude Navo-norm van 2% te behalen, antwoordde hij: "Een paar miljard wegnemen uit een budget van 200 miljard is toch niet onmenselijk? Die sociale zekerheid staat te vet."²

Navo-baas Mark Rutte trok dezelfde conclusie in een toespraak in het Europees parlement:

"Gemiddeld geven Europese landen gemakkelijk tot een kwart van hun nationaal inkomen uit aan pensioenen, gezondheidszorg en sociale zekerheid, terwijl we slechts een klein deel van dat geld nodig hebben om onze defensie aanzienlijk te versterken. Ik reken er dan ook op dat jullie ervoor zorgen dat we allemaal meer in defensie investeren."³

De begrotingstabellen van de federale regering laten er weinig twijfel over bestaan: bovenaan de besparingsoefening van november 2025 staat er "structurele financiering van defensie-uitgaven" geschreven. In de tabellen vinden we onder meer de centenindex, hogere accijnzen op gas en de btw-hervorming - die ze onder druk uiteindelijk afvoerden.

De Arizona-regering legitimeert haar asociale maatregelen door de slechte toestand van de begroting, maar net de stijging van de militaire uitgaven doet dat begrotingstekort toenemen. Dat is niet alleen een kritiek van de PVDA, maar de conclusie van het Rekenhof⁴, de Europese Commissie⁵ en het Federaal Planbureau⁶.

Elke uitgegeven euro is een politieke keuze

Francken probeert die realiteit te minimaliseren door te zeggen dat per honderd euro belastinggeld "amper" drie euro naar Defensie gaat. Daarmee verhult hij dat het in werkelijkheid om vele miljarden gaat.

De Arizona-regering wil de komende jaren 34 miljard euro uitgeven aan militair materieel ter land, ter zee en in de lucht. Ondertussen houden dezelfde politieke leiders ons voor dat ons sociaal systeem niet meer betaalbaar is. Daarmee geven ze aan dat wat betaalbaar is en wat niet, altijd een politieke keuze is.

Tussen 2017 en 2024 verdubbelden de Belgische militaire uitgaven bijna: van 3,9 miljard euro naar 7,4 miljard euro per jaar, of 1,3% van het bbp. In 2025 joeg de Arizona-regering dat bedrag nog eens door het plafond naar 12,7 miljard euro, goed voor 2% van het bbp.

Op de Navo-top in Den Haag in de zomer van 2025 beloofde Bart De Wever aan Donald Trump dat de militaire uitgaven van België verder zullen stijgen tot 3,5% van het bbp. Dat komt neer op meer dan 23 miljard euro per jaar aan het huidige bbp.

Terwijl de Arizona-partijen het defensiebudget op tien jaar tijd structureel verhogen met 2,2% van het bbp, noemen ze de voorspelde meerkost van de pensioenen tegen 2070 - ongeveer 2,3% van het bbp over meer dan 40 jaar - onbetaalbaar.⁷

Sociale bijdragen zijn geen belasting

Minister Francken schetst een misleidend beeld van de herkomst en bestemming van de sociale uitgaven. De sociale zekerheid is geen gewone begrotingspost, maar een collectief systeem van solidariteit dat de werkende klasse door decennia van sociale strijd heeft afgedwongen.

Dat systeem wordt in de eerste plaats gefinancierd met de sociale bijdragen van miljoenen werkende mensen. Die bijdragen zijn uitgesteld loon: geld dat je hebt verdiend door te werken en dat dient als verzekering tegen ziekte, werkloosheid, arbeidsongeschiktheid en ouderdom. Het gaat dus niet om belastinggeld waar een regering vrij over kan beschikken.

De kas van de sociale zekerheid wordt beheerd door de sociale partners: vakbonden en werkgevers. Dat paritair beheer werd in 1944 verankerd om precies te vermijden dat regeringen er willekeurig in zouden snijden. Daarom proberen de rechtse partijen al jaren om meer greep te krijgen op de sociale zekerheid.

Ze proberen de sociale zekerheid stap voor stap afhankelijker te maken van de overheid. Er is vandaag een tekort dat de overheid moet bijpassen, maar dat is niet toevallig ontstaan. Via de taxshift van N-VA en MR werden bijvoorbeeld de werkgeversbijdragen verlaagd, waardoor miljarden uit de sociale zekerheid richting bedrijven en hun aandeelhouders zijn verschoven.

De sociale zekerheid is geen oorlogskas

De federale overheid financiert niet alleen een deel van de sociale zekerheid. Ze draagt ook miljarden af aan de Europese Unie, de gewesten, de gemeenschappen en de lokale besturen. Uiteindelijk blijft er voor het eigen federale beleid - justitie, politie, brandweer, mobiliteit, ontwikkelingssamenwerking, defensie enzovoort - nog ongeveer 37 miljard euro per jaar over.⁸

Daaruit blijkt pas hoe zwaar de militaire uitgaven doorwegen. In 2026 bedraagt het defensiebudget 13,3 miljard euro per jaar⁹ en om de nieuwe Navo-norm van 3,5 procent van het bbp te halen, stijgt dat tegen 2035 tot meer dan 23 miljard euro.¹⁰ Dat betekent dat vandaag al ongeveer één op de drie euro die de federale overheid zelf kan uitgeven naar Defensie gaat, en dat dat tegen 2035 bijna twee op de drie euro dreigt te worden.

Dat is budgettair nauwelijks vol te houden zonder nog dieper te besparen op justitie, de NMBS, de brandweer of andere federale diensten. Net daarom kijkt Francken zo nadrukkelijk naar de miljarden van onze sociale zekerheid.

Het is de droom van Francken en co: de sociale zekerheid als oorlogskas. Francken en co willen miljarden van onze pensioenen, gezondheidszorg en uitkeringen gebruiken om de zakken van de wapenhandelaars te vullen. Dat is de grote hold-up van deze tijd.

Twee botsende maatschappijvisies

Achter de cijfers schuilt een duidelijke maatschappijvisie. In interviews prijst Francken dat van de Verenigde Staten de hemel in:

"Wij hebben de Amerikanen jarenlang uitgelachen om hun armoede, hun verslavingen, hun gebrek aan sociaal vangnet of het feit dat je duizenden dollars moet betalen bij de tandarts. Wij wilden er niet wonen omdat ze al hun geld aan harde veiligheid gaven? (...) Het is natuurlijk veel plezanter om geld uit te geven aan pensioenen, aan werkloosheid, aan een Cubaans gezondheidssysteem waarbij je voor 13 euro met een grote zak medicijnen uit de apotheek kan stappen. Maar wie heeft nu gelijk?"¹¹

In zijn boek De laatste dagen van het oude normaal geeft Peter Mertens, algemeen secretaris van de PVDA, minister Francken het volgende antwoord:

"Hebben volgens Francken gelijk:

• Diegenen die stapels belastinggeld besteden aan een oorlogszuchtig militair-industrieel complex. Terwijl miljoenen mensen in de VS zelfs de eenvoudigste basisbescherming moeten missen.
• Diegenen die een systeem uitrollen waar mensen meer dan duizend dollar moeten betalen bij de tandarts.
• De mannen in het Witte Huis die het geld over de balk gooien om militair tussen te komen, van Venezuela tot Iran, terwijl zes miljoen mensen in de VS verslaafd zijn aan de gortigste opioïden.

Voor Francken is het geen grap, maar bittere ernst: de omslag naar een oorlogseconomie zal de genadeslag zijn voor de sociale zekerheid. België moet volgens de Arizona-regering koste wat het kost meespelen in de Europese militaire koortsdroom."

1 https://x.com/FranckenTheo/status/2061698776633344161?s=20
2 https://www.n-va.be/nieuws/interview-met-theo-francken-in-de-morgen-0
3 https://www.nato.int/en/news-and-events/events/transcripts/2025/01/13/remarks
4 https://www.ccrek.be/sites/default/files/Docs/2025_13_Budget2025.pdf
5 https://economy-finance.ec.europa.eu/economic-surveillance-eu-member-states/country-pages/belgium/economic-forecast-belgium_en
6 https://www.plan.be/sites/default/files/documents/REP_BUDGET2027_13320_NL.pdf
7 https://www.plan.be/nl/publicaties/de-stijging-van-de-sociale-uitgaven-zal-hoog-zijn
8 https://www.ccrek.be/sites/default/files/Docs/2026_22_Begroting2026A1.pdf
9 https://www.ccrek.be/sites/default/files/Docs/2026_22_Begroting2026A1.pdf
10 Schatting aan het huidige bbp.
11 https://www.tijd.be/politiek-economie/belgie/algemeen/minister-van-defensie-theo-francken-n-va-belgische-boots-on-the-ground-in-oekraine-dat-is-de-logica-zelve/10587667.html

Nabil Boukili (PVDA) in de Kamer: "Sociale zekerheid is geen oorlogskas"