ACM: concurrentie draagt bij aan innovatieve en weerbare samenleving

Verschillende indicatoren wijzen op een afname van de concurrentie in Nederland het afgelopen decennium. Dat blijkt uit de 'Staat van de Markt', een nieuw jaarlijks rapport van de ACM. Afname van concurrentie is zorgwekkend, omdat concurrentie niet alleen bijdraagt aan lagere prijzen en hogere kwaliteit van producten en diensten, maar ook aan andere belangrijke publieke belangen. Zo bevordert concurrentie de innovatie die nodig is om onze brede welvaart op peil te houden en draagt deze ook bij aan de weerbaarheid van de samenleving tegen externe schokken. Wanneer er meerdere aanbieders zijn, is de schok kleiner wanneer er één wegvalt. Maar concurrentie is geen doel op zich en moet altijd worden bekeken in de context van alle betrokken publieke belangen. De ACM heeft in de komende jaren daarom bijzondere aandacht voor het belang van innovatie en weerbaarheid, naast de speerpunten digitale economie, de energietransitie en verduurzaming van de economie. Dit staat in de Agenda 2026 die zij vandaag ook presenteert.

Martijn Snoep, bestuursvoorzitter van de ACM: "De samenleving staat aan de vooravond van een groot aantal transities: geopolitiek, energie, digitaal en klimaat. Concurrentie draagt bij aan oplossingen, maar is geen 'heilige graal'. Er is meer nodig om publieke belangen te beschermen. Het gaat om effectieve concurrentie die zorgt voor goed werkende markten voor alle mensen en bedrijven, nu en in de toekomst. Innovatie en weerbaarheid zijn daarom nieuwe speerpunten voor de ACM."

Concurrentie afgenomen

De Staat van de Markt toont dat verschillende gangbare indicatoren voor concurrentie in Nederland een ongunstige kant op bewegen. Het onderzoek naar de periode 2011 tot en met 2023 laat zien dat, gemiddeld genomen, marktconcentratie is toegenomen, toetreding en uitstroom van bedrijven zijn afgenomen, en bedrijven beter in staat zijn hun marges te verhogen. Dit speelt vooral in sectoren die al sterk geconcentreerd waren.

Maatregelen

De ACM wijst op een mix van maatregelen om concurrentie te beschermen en daarmee innovatie en weerbaarheid te bevorderen. Met nieuwe bevoegdheden kan de ACM ingrijpen bij problemen waar ze nu nog niks aan kan doen. Bijvoorbeeld door het gemakkelijker te maken voor innovatieve nieuwe spelers om de concurrentie aan te gaan met grote bedrijven en om kleine overnames door grote bedrijven te kunnen beoordelen wanneer die de innovatie in de kiem dreigen te smoren. Daarbij is het belangrijk dat toezichthouders in Nederland en Europa samen optrekken. Bijvoorbeeld door belemmeringen voor nieuwe marktspelers weg te nemen, innovatieve ecosystemen te faciliteren en toetredingsdrempels te verlagen voor Europese aanbieders van clouddiensten.

Actuele ontwikkelingen

De ACM licht in de Staat van de Markt ook drie actuele thema's uit: private equity, clouddiensten en de aandachtseconomie. Dat zijn maatschappelijk belangrijke onderwerpen waar diverse publieke belangen onder druk staan.

• Private equity draagt bij aan investeringen en productiviteit, maar te sterke winstprikkels kunnen publieke belangen schaden bij marktmacht of informatie-asymmetrie, zoals bijvoorbeeld tussen dierenarts en huisdiereigenaar. Dit vraagt om proportionele, sectorspecifieke maatregelen.
• Voor clouddiensten zijn Nederlandse bedrijven en overheden, waaronder ook de ACM, afhankelijk van enkele grote niet-Europese aanbieders. Dat zorgt voor marktmacht en levert strategische en veiligheidsrisico's op. Actieve overheidsregie op nationaal en Europees niveau, gecombineerd met mededingingstoezicht en sectorspecifieke maatregelen, is noodzakelijk om de afhankelijkheid te verminderen.
• In de aandachtseconomie - het 'vermarkten' van aandacht - schaden verslavende ontwerpen en misleidende technieken van bedrijven het welzijn van gebruikers. Sociale media en gaming bedrijven concurreren om aandacht en proberen die zo lang mogelijk vast te houden. Hierdoor ondervindt de maatschappij schade, bijvoorbeeld door eenzaamheid en polarisatie onder jongeren. Voor de aandachtseconomie is gecombineerde actie nodig: bewustwording door voorlichting, bescherming door de wetgever en gecoördineerde handhaving van Europese regels.